РУНА АДЗІНАЦЦАТАЯ
Леммінкяйнен едзе ў сваты да дзяўчыны Кюлліккі са знатнага роду Саары (1 –110). Спачатку дзяўчаты Саары сьмяюцца зь яго, але потым знаёмяцца зь Леммінкяйненам пабліжэй(111 – 156). Толькі адна дзяўчына, Кюлліккі, дзеля якой ён і прыехаў, не зьвяртае на яго ўвагі. Тады Леммінкяйнен выкрадае дзяўчыну, сілком садзіць у сані і выпраўляецца ў дарогу (157 – 222). Кюлліккі засмучаецца ад ваяўнічасьці Леммінкяйнена, і яны даюць адзін аднаму абяцаньні: Леммінкяйнен ніколі не пойдзе на вайну , калі яна ніколі не будзе бегаць у вёску і балбатаць з суседкамі (223 – 314). Маці Леммінкяйнена ў захапленьні ад маладой нявесткі (315 – 402).
Час настаў сьпяяць пра Ахці,
пра свавольніка-гарэзу.
Гэты Ахці жыў на выспе,
лёгкадумец з рода Лемпі.
5Вырас ён у доме слаўным,
пад крылом у любай маці,
ля шырокае затокі,
каля мыса Каўканіемі.
Каўка вырастаў на рыбе,
10акунёў лавіў той Ахці,
вырас дужы стройны хлопец,
мужам стаў прыгожым статным,
росту быў ён немалога,
твар румяніўся зарою,
15ды была адна загана,
у паводзінах пахіба:
ён да дзевак заляцаўся,
з ночы ў ноч хадзіў хлапчына
зь дзеўкамі павесяліцца,
20маладых дзяўчат пацешыць.
Кюлліккі жыла на Саары,
кветачка, красуня рода.
Вырасла ў доме слаўным,
узрасла ў багатай хаце,
25ў сьветлых бацькавых харомах,
седзячы на лаўцы нізкай.
Час ішоў, ляцелі чуткі,
і сваты ішлі здалёку,
ў дом да дзеўчыны прыгожай,
30на багатае падвор’е.
Сватала за сына Сонца:
не пайшла ў дом да Сонца,
побач зь ім сьвяціць не стала,
ды за ім сьпяшацца ўлетку.
35Сватаў сыну дзеўку Месяц,
ды дзяўчына не схацела
побач зь Месяцам зіхцецца,
кружачы ўвесь час па небе.
Сватала за сына Зорка,
40не пайшла туды красуня,
каб сьвяціць уначы бяссонна
ў марозным зімнем небе.
З Інгрыі сваты хадзілі,
эсты завіталі ў сваты,
45не пайшла туды дзяўчына,
так яна сватам сказала:
“Марна золата не сыпце,
срэбра мне не прапануйце!
Не паеду я да эстаў,
50нізавошта не пайду я
веславаць ў эстонскіх водах,
з вострава на востраў плаваць,
харчавацца эстонскай рыбай,
ды эстонскай юшкай поснай.
55Я і ў Інгрыю не выйду,
ў камяністы край убогі;
там заўжды пануе голад,
мала дроў там і лучыны,
мала там вады й пшаніцы,
60жытняга там хлеба мала.”
Лёгкадумны Леммінкяйнен,
прыгажун той Каўкаміелі,
вырашыў туды паехаць,
Саары красачку пасватаць,
65тую слаўную нявесту,
з распрыгожаю касою.
Маці не пускае сына,
адгаворвае старая:
“Ты не едзь сынок, не сватай,
70дзеву, што вышэй па роду,
у радню цябе не прымуць,
у вялікім родзе Саары.”
Адказаў так Леммінкяйнен,
Каўкаміелі так прамовіў:
75“Калі дом мой і не знатны,
род не надта мой славуты,
дык вазьму ўсіх я спрытам,
сілаю ды прыгажосьцю.”
Ды не адпускае маці
80Леммінкяйнена ў дарогу,
сватацца ў род Саары знатны,
ў вялікае сямейства:
“Зясьмяюць цябе там дзеўкі,
ды й жанкі сьмяяцца будуць.”
85Бесклапотны Леммінкяйнен
у адказ прамовіў словы:
“Сьмех жанок суняць змагу я
і дзявочыя пахмылкі:
нараблю дзяцей усім я,
90кожнай зь іх па немаўлятку,
так і скончацца насьмешкі,
змоўкне сьмех жанок і дзевак.”
Маці ў адказ сказала:
“Вохці мне, старой гаротнай!
95Саары ты жанчын пакрыўдзіш,
дзевак маладых зьняславіш,
свара страшная пачнецца,
бой вялікі ўзгарыцца!
Жаніхі, што ёсьць на Саары,
100сотня воінаў пры зброі,
аднаго цябе абступяць,
і загінеш, бедалага.”
Леммінкяйнен не паслухаў
матчынай перасьцярогі,
105жарабка бярэ палепей,
запрагае яго ў сані,
паімчаўся, як віхура
да той слаўнай вёскі Саары,
сватаць кветачку той вёскі,
110Саары слаўную нявесту.
Зь Леммінкяйнена сьмяюцца
і жанчыны, і дзяўчаты,
што па вуліцы няскладна,
ды нязграбна ў двор заехаў:
115зачапіўся за вароты
і кульнуў пацешна сані.
Лёгкадумны Леммінкяйнен
рот скрывіў, гледзячы долу,
бараду кусае злосна,
120тут жа словы прамаўляе:
“І не бачыў, і не чуў я,
ніколі раней такога,
каб зь мяне дзяўчаты кпілі,
ды жанчыны жартавалі.”
125Бестурботны Леммінкяйнен
словы мовіў ім такія:
“Можа ёсьць на выспе месца,
поле знойдзецца на Саары,
дзе б я змог павесяліцца,
130на лужку якім патаньчыць,
Саары там дзяўчат пацешыць,
у карагодах пакружыцца?”
У адказ дзяўчаты Саары
мовілі такія словы:
135“Поле знойдзецца на Саары,
знойдзецца на выспе месца,
дзе б ты мог павесяліцца,
на лужку дзе б мог патаньчыць,
калі пойдзеш ты падпаскам,
140пастухом на ляда пойдзеш:
пасхуднелі дзеці ў Саары,
ды вось коні патлусьцелі.”
Не сумеўся Леммінкяйнен,
пастушком туды наняўся:
145ўдзень пасе гавяду ў полі,
ўначы дзяўчат ён цешыць,
з маладзіцамі гуляе,
кружыцца ў карагодах.
Так вясёлы Леммінкяйнен,
150прыгажун той Каўкаміелі,
супыніў жанчын насьмешкі
ды дзявочыя пахмылкі.
Не было такой дзяўчыны,
самай сьціплай незачэпы,
155каб пазьбегла яго абдымкаў,
каб не пераспаў ён зь ёю.
Ды была адна дзяўчына
з роду Саары прыгажуня,
што йсьці замуж не хацела,
160жаніхам усім адмаўляла,
гэта Кюлліккі, красуня,
роду кветачка-аздоба.
Лёгкадумны Леммінкяйнен,
прыгажун той Каўкаміелі,
165пратаптаў сто пар абутку,
зьвеславаў ён сотню вёсел,
імкнучыся ад дзяўчыны
дабрасьхільнасьці дабіцца.
Кюлліккі, дзяўчына-кветка,
170словы мовіла такія:
“Што ты ходзіш тут, нягоднік,
што па беразе шуміш ты,
што ты ўсё дзяўчат чапляеш
у паясочках алавянных?
175Замуж не пайду пакуль я
жорны не сатру дазваньня,
ды таўкач свой не раструшчу,
ступу не стаўку на трэскі.
Не пайду я за дурнога,
180за дурнога, за паганца,
мне жаніх патрэбен зграбны,
бо я зграбная дзяўчына,
мне жаніх патрэбен гожы,
бо я гожая дзяўчына,
185мне такі жаніх патрэбен,
каб усім мне быў пад пару.”
Вось кароткі час праходзіць,
месяца ўсяго палова,
як аднойчы днём прыгожым,
190адвячоркам, на зьмярканьні,
выйшлі дзевы весяліцца,
карагод вялі красуні,
леса цёмнага на ўскрайку,
на палянцы верасовай.
195Кюлліккі між іх квітнела,
роду кветка і аздоба.
Тут удалы зух пад’ехаў,
падкаціў герой бяздумны,
на сваім кані агністым,
200жарабку сваім гарачым.
Стаў ён пасярод паляны,
паміж кветачак-дзяўчатак,
Кюлліккі ўцягнуў у сані,
кінуў дзеўку ў распісныя,
205ды паклаў яе на футры
і да дна вазка прыціснуў.
Ён каня ўдарыў пугай,
хвастануў раменнай плёткай,
паімчаў адтуль штомоцы,
210ды здалёк дзяўчатам крыкнуў:
“Пра мяне ніколі, дзеўкі,
і нідзе вы не кажыце,
што сюды да вас пад’ехаў
і дзяўчыну зьвёз з сабою!
215Калі ж хто наказ парушыць,
дрэнна будзе вам, дзяўчаты:
я нашлю вайну закляцьцем,
хлопцаў і мужчын я вашых
на вайну, на сьмерць адпраўлю,
220не пачуеце іх болей,
не пабачыце ніколі
іх на вуліцах ды нівах!”
Кюлліккі гаротна просіць,
моліць кветка роду Саары:
225“Выпусьці мяне на волю,
адпусьці дзіцё дадому,
я дамоў хачу вярнуцца,
бо мая матуля плача.
Калі ж ты мне не дазволіш
230у бацькоўскі дом вярнуцца,
пяць братоў маіх старэйшых,
сем сыноў роднага дзядзькі
знойдуць зайчыка па сьледу,
адаб’юць назад дзяўчыну.”
235Ён не адпусьціў дзяўчыну.
Стала дзеўка ціха плакаць,
словы мовіла такія:
“Ах навошта бедалага,
нарадзіўшыся расла я,
240пражыла свой час дарэмна,
трапілася я нікчэмцу,
лайдаку і абібоку,
што заўсёды лезе ў бойку,
толькі й можа, што пабіцца!”
245Адказаў ёй Леммінкяйнен,
прыгажун той Каўкаміелі:
“Кюлліккі, квяточак сэрца,
ягадка мая лясная,
ты пакінь тужыць дарэмна!
250Крыўдзіць я цябе не буду:
будзеш есьці – абдыму я,
на руках насіць я буду,
будзеш ты заўсёды побач
і са мною побач ляжаш.
255Ну, чаму ты так бядуеш,
ад якой бяды ўздыхаеш?
Можа ты таго баішся,
Можа ад таго ўздыхаеш,
што ні хлеба, ні гавяды,
260ні харчоў няма ніякіх?
Не журыся, мая зорка!
У мяне гавяды хопіць,
малака дае мне многа:
ёсьць Марошка на балоце,
265ды Сунічынка на ўзгорку,
ды Брусьнічынка ў лесе.
Усе прыгожыя без корму,
прыгажэюць без дагляду,
не прывязваюць іх ноччу,
270не адвязваюць іх ранкам,
не патрэбна ім ні сена,
соль і пойла непатрэбны.
Можа ты таго бядуеш,
ды журботна ты ўздыхаеш,
275што нязнатнага я роду,
не такі мой дом славуты?
Хай нязнатнага я роду,
не такі мой дом славуты,
зато маю меч агністы,
280лязо іскрамі бліскоча.
Славен меч сваёй радзінай,
славен сваім родам знатным:
Хійсі сам яго адточваў,
чысьцілі багі да бляску.
285Ім здабуду веліч роду,
ўсю сям’ю сваю праслаўлю
агнявым клінком славутым,
тым лязом, што сыпле іскры.”
Бедная дзяўчына ў жаху
290словы мовіла такія:
“Гэй ты, Ахці з роду Лемпі!
Калі хочаш мяне ўжонкі,
ў Векамудрыя сяброўкі,
птушачкай сабе падпаху,
295пакляніся вечнай клятвай,
што не пойдзеш на вайну ты,
як бы золата ні прагнуў,
серабра як ні хацеў бы!”
Лёгкадумны Леммінкяйнен
300словы гэткія прамовіў:
“ Я клянуся вечнай клятвай,
на вайну не йсьці ніколі,
як бы золата ні прагнуў,
серабра як ні хацеў бы!
305Ты ж таксама пакляніся
на сяло гуляць не бегаць,
як бы ні хацела танчыць,
у карагодзе пакружыцца!”
Так прынесьлі яны клятвы
310і зарок далі навекі
перад Богам усемагутным,
перад Небам усёведным:
Ахці – не хадзіць на войны,
Кюлліккі – ў сяло не бегаць.
315Бесклапотны Леммінкяйнен
пугаю каня ўдарыў,
лейцамі яго прысьпешыў,
сам такія мовіў словы:
“Ну, бывай, бязьмежны Саары,
320елак пні, карэньні соснаў,
месцы, дзе хадзіў я летам,
дзе блукаў зімой марознай,
дзе дажджлівымі начамі
я хаваўся ад непагоды,
325як за курачкай сваёю,
мілай птушачкай ганяўся!”
Конік шпарка паімчаўся,
вось і дом на даляглядзе.
І спытала тут дзяўчына,
330словы мовіла такія:
“Што там гэта за руіна,
мо’ прытулак для галодных,
хто валодае той хатай,
поўна чалавек нікчэмны?”
335Бесклапотны Леммінкяйнен
у адказ ёй так прамовіў:
“Не журыся ты па хаце,
не бядуй ты па харомах!
Хаты новыя збудую,
340лепшыя зраблю сьвятліцы,
са смалістага бярвеньня,
зь лепшых круглякоў сасновых.
Бесклапотны Леммінкяйнен
хутка ў родны дом прыехаў,
345да сваёй старэнькай маці,
да сваёй матулі любай.
Маці так яму сказала,
словы мовіла такія:
“Што так доўга ты, сыночак,
350на чужыне заставаўся?”
Бесклапотны Леммінкяйнен
у адказ ёй так прамовіў:
“Абсьмяяць хацеў жанчын я,
тых падманных багалюбак,
355за ўсе іхныя насьмешкі,
за ўсе крыўды і зьнявагі.
Лепшую з усіх я выбраў,
пасадзіў на футры ў сані,
пад мядзьвежую запону,
360покрыва зь мядзьвежай скуры.
Так я адплаціў за кпіны,
за жаночыя насьмешкі.
Ты мяне мая матуля,
не дарэмна нарадзіла:
365тое, што хацеў, узяў я,
што хацеў, таго дамогся.
Пасьцялі ты нам пярыны,
памякчэй ускладзі падушкі,
каб узьлегчы ў роднай хаце
370побач з маладой дзяўчынай.
У адказ сказала маці,
словы мовіла такія:
“Слава табе, моцны Божа,
слава, Творца ўсемагутны,
375што паслаў ты мне нявестку,
мне яна затопіць печку,
будзе ткаць яна тканіну,
будзе спрытна прасьці ніткі,
ды бялізну мне памые,
380слаўна выбеліць палотны!
Будзь удзячны свайму лёсу!
Напаткаў ты сваё шчасьце,
Бог паслаў табе удачу,
Творца літасьцівы зь неба.
385Чысты сьнег зімой на скалах,
ды чысьцей твая нявеста,
пена белая на хвалях,
ды бялей твая нявеста,
стройная на хвалях качка,
390ды страйней твая нявеста,
ясная ў небе зорка,
ды ясьней дзяўчына побач.
Ты зрабі шырэй падлогу,
ты зрабі паболей вокны,
395сьцены новыя складзі ты,
новы дом пастаў палепей,
новыя зрабі парогі,
дзьверы новыя навешай,
бо ты ўзяў такую кветку,
400выгледзеў сабе красуню,
што вышэй цябе па роду,
болей знатную дзяўчыну.”