Калевала

пераклад на беларускую Якуба Лапаткі

РУНА ТРЫЦЦАЦЬ ЧАЦВЁРТАЯ

Кулерва ўцякае ад Ілмарынена. Блукаючы па лесе ён сустракае старую, якая паведамляе яму, што бацькі, брат і сястра не загінулі пад час вайны. (1 – 128). Ён шукае сваю сям’ю і знаходзіць яе на мяжы з Лапландыяй (129 –188). Маці расказвае, што лічыла Кулерву страчаным навекі. Яна расказвае хлопцу, што ягоная сястра пайшла ў лес і болей не вярнулася (189 – 246).

Калервы сын, Кулервойнен,
хлопец у шкарпэтках сініх,
стройны, залатавалосы,
у прыгожых чаравіках,
каваля сабраўся кінуць,
уцячы з ягонай хаты,
раней, чым каваль празнае,
як памерла яго жонка
ды ўскіпіць шалёнай злосцю,
Кулерва заб’е ў шале.
Ён заграў у сваю дудку
і пайшоў, вясёлы, з Ілмы,
ішоў, граючы, па лесе,
весела па лядах крочыў,
трэсліся зямля й балота,
рэхам адгукаўся верас
на зласлівую пацеху,
Кулервойнена напевы.
Стала чутна гэта ў кузні,
там каваль пакінуў працу,
у прагон паслухаць выйшаў,
выйшаў паглядзець ля хаты ,
што за музыка ў пушчы,
што за звон стаіць у лесе.
Тут ён праўду і ўбачыў,
што наісну адбылося:
спачыла навечна жонка,
прыгажуня там сканала,
пасярод двара ляжала
на траве, нібы заснула.
Знерухомеў тут кавальнік,
ад тугі душа счарнела,
усю ноч рыдаў няўцешна,
цэлы тыдзень каваль плакаў:
чорныя, як дзёгаць думкі,
скруха чорная на сэрцы.
Кулерва ішоў па лесе,
а куды – і сам не ведаў.
Дзень ішоў па цёмнай пушчы,
па палянах верасовых,
а на ноч як павярнула,
адпачыць прысеў вандроўнік.
На зямлі сядзеў сіротка
беспрытульны ў задуменні:
”Хто стварыў мяне на гора,
хто пусціў на свет нябогу
ўсё жыццё блукаць па лесе,
жыць бяздомнікам пад небам?
Усе людзі ідуць дадому,
да жытла свайго імкнуцца,
мой жа дом у дзікай пушчы,
бор сасновы – мая хата,
мой агмень – халодны вецер,
дождж халодны – мая лазня.
Ты ніколі, добры Божа,
не стварай дзіця бяздомным,
беспрытульным ды няшчасным,
каб было яно сіроткай,
гадавалася без бацькі,
каб расло яно без маці,
як мяне стварыў ты, Божа,
на пакуты ў гэтым свеце,
нібы чайку беспрытульным,
нібы птушку сярод скалаў.
Сонца ластавачак грэе,
верабейкаў сагравае,
радуе нябесных птахаў,
толькі мне яно не свеціць,
не дае цяпла мне сонца,
радасці мне не прыносіць!
Невядома, хто мне маці,
імя бацькі невядома,
мо’ радзіла мяне качка,
пры дарозе, ці ў балоце
дый пакінула ля мора,
на ўзбярэжжы камяністым?
Бацьку я ў дзяцінстве страціў,
маці страціў у дзяцінстве,
іх навечна смерць забрала,
ўвесь мой род вялікі згінуў.
Чаравікі і шкарпэткі
ледзяныя змайстравалі
і на лёд мяне пусцілі
ды на хісткія масточкі,
каб зваліўся я ў балота,
патануў у чорнай багне.
Я не ў тым яшчэ ўзросце,
пара тая не настала,
каб ляжаць, як хісткі мосцік,
нібы гаць, у цёмнай багне.
Не загрузну я ў балоце,
дзве рукі яшчэ я маю,
я зьгінаю ўсе пяць пальцаў,
дзесяць маю я пазногцяў.”
У яго ўзнікла думка
і намер такі з’явіўся:
вёскі Ўнтамы наведаць,
за бацькоў сваіх адпомсціць,
за ўсе крыўды бацькі й маці,
за сваю ліхую долю.
Ён сказаў такія словы:
”Дык чакай жа, Унтамойнен,
злосны згубца майго роду!
Да цябе прыйду з вайною,
спепялю твае сядзібы,
усе твае зруйную хаты!
Тут прыйшла лясная бабка,
у сваёй накідцы сіняй,
словы мовіла такія,
так у Кулерва спытала:
”І куды ж ты, Кулервойнен,
крочыш, Калервы сыночак?”
Калервы сын, Кулервойнен,
у адказ ёй так прамовіў:
” У мяне ўзнікла думка
і намер такі з’явіўся:
пайсці ў чужыя землі,
вёскі Ўнтамы наведаць,
за бацькоў сваіх адпомсціць,
за ўсе крыўды бацькі й маці,
зруйнаваць усе пасады,
спепяліць там усе хаты!”
У адказ яму старая
словы мовіла такія:
“Ацалеў твой род вялікі,
Калерва там не загінуў,
бацька твой жывы-здаровы,
не памерла твая маці.”
“Гэй ты, любая бабулька!
Скажы праўду мне, старая,
Дзе жыве зараз мой татка,
дзе жыве мая матуля?”
“Там жыве твой татка родны,
там жыве твая матуля,
на мяжы лапландзкай дальняй,
ля азёр, багатых рыбай.”
“Гэй ты, любая бабулька!
Скажы праўду мне, старая,
як туды змагу я трапіць,
як знайду туды дарогу?”
“Ты туды дабрацца зможаш,
хоць не ведаеш дарогі:
ты прайдзі па цёмнай пушчы,
прайдзі шпарка ўздоўж рэчкі,
дзень і два па лесе пойдзеш,
трэці дзень ідзі нястомна,
потым павярні на поўнач.
На шляху гара паўстане –
абыйдзі яе па нізе,
леваруч пакінь узгорак!
Потым ты да рэчкі дойдзеш,
праваруч паток той будзе,
дык ідзі ўздоўж патока,
праміні тры вадаспады!
Дойдзеш да касы вялікай,
да канца даўгога мыса,
там убачыш ты хацінку,
невялічкі дом рыбацкі,
Вось там і жыве твой татка,
родная жыве матуля,
там жывуць і твае сёстры,
дзве прыгожыя дзяўчыны.”
Калервы сын, Кулервойнен,
у дарогу спешна рушыў.
Дзень і два ішоў па лесе,
трэці дзень ішоў нястомна,
потым павярнуў на поўнач.
На шляху гара паўстала –
абыйшоў яе па нізе,
леваруч пакінуў горку.
Потым ён дайшоў да рэчкі,
праваруч паток убачыў
левым берагам пакрочыў,
прамінуў тры вадаспады.
Дайшоў да касы вялікай,
да канца даўгога мыса,
там убачыў ён хацінку,
невялічкі дом рыбацкі.
Ён зайшоў у гэту хатку.
Не пазналі госця ў хаце:
“З-за якога мора, хлопец,
і адкуль ты будзеш родам?
“Дык няўжо вы не пазналі
свайго роднага сыночка?
Людзі Унтамы калісці
у палон мяне забралі
быў зусім я невялічкі,
можа зь вераценца ростам.”
Так яму сказала маці,
так прамовіла старая:
“Вох, сыночак мой няшчасны,
гэй ты, залатая спражка!
Ты жывы дамоў вярнуўся,
праз нязведаныя землі!
Я ж праплакала ўсе вочы,
па табе ліла я слёзы!
Былі ў мяне два сыночкі,
дзве дачушкі-прыгажуні.
Ды прапала двое дзетак,
у мяне, у бедалагі:
зьгінуў на вайне сыночак,
дзе дачушка – невядома.
Толькі ты адзін вярнуўся,
а яна, мусіць, не прыйдзе.”
Калервы сын, Кулервойнен,
так у маці запытаўся:
“Дзе ж тады твая дачушка,
дзе сястра мая прапала?”
Адказала яму маці,
словы мовіла такія:
“Знікла там мая дачушка,
там сястра твая прапала,
у ягады пайшла ў пушчу,
пад гарой збіраць маліны,
там дзяўчына і прапала,
знікла, птушачка, у нетрах,
смерць сваю там напаткала,
невядомую пагібель.
Хто сумуе па дачушцы?
Ніхто іншы, толькі маці!
Маці скрозь дачку шукае,
маці да яе ірвецца;
я знайсці дачку хацела,
і хадзіла я, нябога,
як мядзведзіха па пушчы,
бегала, як выдра гаем.
Дзень шукала і другі дзень,
трэці дзень без адпачынку.
А як трэці трэці дзень мінуўся,
як мінуўся цэлы тыдзень,
паднялася на гару я,
на высокую вяршыню.
Там гукала я дачушку,
клікала на поўны голас :
“Дзе ты ёсць, мая дачушка,
ты прыходзь хутчэй дадому!”
Так гукала я дачушку,
клікала ды бедавала.
Горы так мне адказалі,
адказала так мне пушча:
“Ты сваю не кліч дачушку,
не гукай на поўны голас,
бо не вернецца ніколі,
і назад яна не прыйдзе,
пад крыло матулі роднай,
да бацькоўскга парогу!”
↑ Змест