РУНА СОРАК ПЕРШАЯ
Вяйнямёйнен сядзе на камень і пачынае граць на кантэле. Усе жывыя істоты з паветра, з зямлі ды з мора збіраюцца вакол яго, каб паслухаць дзівосныя гукі кантэле (1–168). Музыка расчулвае слухачоў, на вачах у іх з’яўляюцца слёзы, нават сам Вяйнямёйнен пачынае плакаць, і слёзы ягоныя ператвараюцца ў вялікія перлы (169–266).
Векамудры Вяйнямёйнен
песняспеўца той дзівосны,
пальцы выпростаў ды вымыў
два вялікія вадою.
5Сеў на камень дзеля спеваў,
на скалу ўлеў спяваць,
на срабрысты знаны ўзгорак,
на пагорках залацістых.
Кантэле паклаў пад пальцы,
10абапёршы на калені,
кантэле трымаў рукамі,
так сказаў і так прамовіў:
«Прыйдуць хай усе паслухаць,
хто не чуў таго да сёння;
15радасці таго спявання,
гукаў кантэле пяшчотных».
Векамудры Вяйнямёйнен,
тут пачаў іграць цудоўна
на звонкагалосай скрыпцы,
20кантэле з касцей ды скуры.
Пальцы бегалі так спрытна —
узлятаў вялікі ўгор,
Радасць даганяла радасць,
вясёлосць там вырывала,
25гранне там было чароўным,
і адначас спевы са словам.
Косці рыбныя спявалі,
у тон ім — зубы шчупаковы;
волас конскі звінеў гучна,
30струны звонкія высока.
Граў натхнёна Вяйнямёйнен.
Не было звяроў у лесе
з ліку тых чатырохногіх,
з тых, што паслалі пушчу,
35каб паслухаць не прыбеглі,
не парадавалі зіву.
Папрысквалі вавёркі
па галінках тонкіх жвава,
гарнастай прыляцеў,
40ды паселі ўсе на плоце.
Шмат ласёў набегла з пушчы,
весела гукалі рысы.
Воўк прамчаўся на балота,
у бары мядзведзь падняўся
45са свайго барлогу ў хмызах,
у густых яловых нетрах.
Воўк прымчаўся з-за ялінай,
поплямаў мядзведзь прытупаў,
уцараскаўся на плот ён,
50сеў на веснік, пры браме —
плот абрынуўся адразу,
брама долу паляцела.
Ён тады залез на елку,
шпарка на сасну залез ён,
55каб паслухаць тое гранне,
каб парадавацца шчыра.
Валадар сам Тапіёлы,
мудры Метсалы ахоўнік,
з ім насельнікі лясныя,
60хлопцы і дзяўчаты з імі
на ўзгорак падняліся,
каб паслухаць тое гранне.
Валадарня лясная,
лесу мудрая кабета
65выйшла ў панчохах сініх,
у падвязках з яркіх стужак,
села там каля бярозы,
да алешыны плячыма,
каб паслухаць тое гранне,
70каб парадавацца шчыра.
Усе нябесныя лятунні,
ўсе двухкрылыя істоты,
прыляцелі, як віхура,
і паселі ўсе чародка,
75каб паслухаць тое гранне,
каб парадавацца шчыра.
Вось арол прымчаўся дома,
спевы дзівныя пачуўшы,
паляцеў імкліва ў неба,
80каб паслухаць тое гранне,
Вяйнямёйнена напевы.
З вышыні арол спусціўся,
вылецеў з-за хмары ястраб,
качкі з мора прыляцелі,
85лебедзі з балот далёкіх.
Тут былі малыя птушкі,
што так весела шчабечуць;
сотні крумкачоў і гракоў,
тысячы ляталі ў небе,
90весела ў паветры пяялі,
на плячах садзіліся —
так іграў стваральнік гукаў,
так іграў там Вяйнямёйнен.
Панны дзівныя прыроды,
95усе паветраныя дзевы,
захапляліся тым граннем,
звонам кантэле чароўным;
на вышыню дзве ўзляцелі,
на дугу сінюю неба,
100а на хмарачку — другая,
на паласачку-сняжок.
Месяц дачка-красуня,
вабная дачушка Сонца
у руках трымалі бёрды,
105спрытна чаўнакі ганялі,
гунькі залатыя ткалі,
ткалі срэбную тканіну
на краі румянай хмаркі,
над блакітным небасхілам.
110А калі яны пачулі
гукі музыкі дзівоснай,
бёрды з рук павыпадалі,
чаўнакі ўпалі з пальцаў,
звязак залаты парваўся,
115нітка срэбная таксам.
Не было такіх стварэнняў
ні між жыхароў падводных,
ні між тых, што з пладнікамі, —
каб не прыплылі паслухаць,
120не парадавацца шчыра.
Шчупакі туды прыплылі —
гэтыя сабакі воду,
сёмгі са сваіх пагор’яў,
сігі з вусцішных глыбіняў,
125плоткі — з акунямі разам.
Дробнай ды вялікай рыбы
мноства ў чаратах стаяла,
прытулілася да скалаў,
каб паслухаць звон чароўны,
130Вяйнямёйнена напевы.
Ахта, валадар патокаў,
з травяною барадою,
выплыў на паверхню мора,
сеў на кветачку марскую,
135каб дзівосны спеў паслухаць;
ён такія мовы сказаў:
«Я не чуў ніколі зродку,
каб спяваў хтось так небудзь,
як спявае Вяйнямёйнен,
140векавечны рунпяўца!»
Качкі, вадзяныя дочкі,
чарнавыя астраўкі,
седзячы на ўзбярэжжы,
хараство сваё люлялі,
145ды свае часці перкі
срэбранымі грабянямі,
шчотачкамі залатымі.
Як пачулі гукі спеваў,
шчотачкі ўпалі ў мора,
150грабяні ў ваду ўпалі:
не прыгладзілі ўсе пёры —
можа, толькі напалову.
І глыбіня гаспадыня,
утравелая кабета,
155узнялася на паверхню
з глыбіні зялёнай мора,
села ў чаратах на камень,
прытулілася да скалаў,
каб паслухаць тыя гукі,
160Вяйнямёйнена напевы.
І гучала так дзівосна,
так чароўна тое гранне!
Гаспадыня вод прыснула,
да зямлі грудзьмі прыпала,
165на плячах скалы стракатаў,
на краі скалы ўзбярэжнай.
Векамудры Вяйнямёйнен
дзень іграў, іграў другі дзень.
Не было такіх герояў,
170не было адважных гэткіх
ні кабет, ні мужчынаў,
ні дзяўчатак дужакосых,
хто б ад спеваў тых не плакаў,
не расчуліўся ўсім сэрцам.
175Хлопчыкі і дзяўчаты
плакалі, плакалі людзі,
мужчыны і жанатыя героі;
плакалі падлеткі-хлопцы,
хлопцы і дзяўчаты разам
180ды ўсім малым дзецям —
ад такіх цудоўных гукаў,
ад ігры дзівоснай гэткай.
Вяйнямёйнен сам заплакаў,
паліліся градом слёзы.
185Капалі з вачэй слязінкі,
нібы кроплі дажджавыя,
з той гары высокай,
з жураўлі на балотах,
круглыя, нібыта ячкі,
190нібы галава ў галубкі.
Капала з вачэй вадзіца,
кропля кроплю даганяла.
Па шчаках сцякалі слёзы,
па шчаках прыгожых беглі:
195ўніз капліся імкліва,
ды на скрыпцы сцякалі,
і бруіліся патокам
па грудзях яго высокіх,
а з грудзей збягалі кроплі
200на магутныя калені,
а з каленяў магутных — долу,
на пад’ём нагі высокі,
а з нагі высокай мужа
проста на зямлю сцякалі
205цераз пяць убранняў розных,
залатых шэсць апаясак,
ды сем каптаноў блакітных,
восем світак з цёплай воўны.
Плакаў мудры Вяйнямёйнен,
210і струменіліся слёзы,
і цяліліся на бераг мора,
з берага збягалі ў хвалі,
пад марской вадой сцякалі,
у чорны глей на дне глыбокім.
215Векамудры Вяйнямёйнен,
словы вымавіў такія:
«Ці ж няма між маладымі,
моладдзю цудоўнай гэткай,
у вялікім гэтым родзе,
220некалькіх сыноў адважных,
каб сабралі тыя слёзы,
з-пад вады дасталі светлай?»
Так сказалі маладыя,
і старыя так сказалі:
225«Нехта ж між маладымі,
моладдзю цудоўнай гэткай,
у вялікім гэтым родзе,
некалькіх сыноў адважных,
каб сабралі тыя слёзы,
230з-пад вады дасталі светлай».
Векамудры Вяйнямёйнен,
словы вымавіў такія:
«Хто мне збярэ тыя слёзы,
хто мне збярэ ўсе тыя кроплі,
235з-пад вады дастане светлай,
дам таму я футра з пер’я».
Прыляцеў крумкач, закрумкаў,
мудры Вяйнямёйнен мовіў:
«Прыляцай, крумкач, мне слёзы
240з-пад вады глыбокай светлай —
дам табе я футра з пер’я».
Не здабыў крумкач нічога.
Качка сіняя пачула,
хутка прыляцела качка.
245Мудры Вяйнямёйнен мовіў:
«Качка сіняя, ты часта
ў глыбіню ныраеш дзюбкай,
часта пад вадой бываеш —
то збяры мне слёзы
250з-пад вады глыбокай яснай!
Добра заплачу табе:
дам табе я футра з пер’я».
Паплыла тут жа качка
Вяйнямёйнена слёзы
255з-пад вады збіраць глыбокай,
з глею чорнага ды з твані.
Слёзы ўсе сабрала з мора,
ды прынесла ў рукі Вяйне.
Слёзы іншы мелі выгляд,
260так змяніліся дзівосна,
сталі кроплі, як пярліны:
сінім колерам зіхцелі —
каралеўскаю аздобай,
радасцю для ўсіх магутных.